WAARSCHUWING

tegen 'gevaarlijke puzzelaars'

 

Onderzoek naar familieverbanden in de Middeleeuwen is een vorm van puzzelen met beschikbare gegevens. Veel van dat puzzelwerk doe je met behulp van schaarse gegevens, die er beschikbaar zijn. Daarom is het erg moeilijk om zekerheden te krijgen.

Daarom moet je ook elke publicatie met de nodige scepsis beoordelen. Het is al moeilijk genoeg om met behulp van DTB-gegevens familieverbanden samen te stellen, terwijl in die bronnen vaak een overdaad aan gegevens beschikbaar zijn. Voor Middeleeuwse familieverbanden wordt vaak gewerkt met erg summiere gegevens. Daarin staan soms familierelaties genoemd, maar vaker worden die nergens aangegeven.

Er zijn helaas veel onderzoekers, die op grond van de weinige gegevens die er bestaan, hele bouwwerken van familieverbanden scheppen. Het verdient aanbeveling om je te realiseren, dat deze bouwsels niets meer dan dat kunnen zijn: veronderstellingen. Veel daarvan berusten op vernoemingsregels, getuigenissen en wapenschilden.

Het is erg jammer, wanneer die veronderstellingen gepresenteerd worden alsof het zekerheden zijn. Je kan immers geen bewijskracht ontlenen aan die factoren: er bestonden immers geen naamsvoorschriften, waarin is vastgelegd, dat de eerstgeboren zoon vernoemd moet zijn naar de vaderlijke grootvader. En er bestaat geen enkel stuk uit die periode, waarin richtlijnen worden gegeven over het gebruik van wapenschilden. Ook bestaat er geen geschreven richtlijn, dat oorkonders vooral familie en verwanten dienden te vragen als getuigen in hun eigen oorkondelijke verklaringen.

Natuurlijk is het waar, dat er een aanzienlijke kans is, dat verwanten gevraagd werden om een oorkonde te bezegelen of te onderschrijven.
Natuurlijk is het waar, dat verwante families verwante familiewapens gebruikten, maar dat geldt zeker niet voor de periode 1200-1300, waarin het gebruik van wapenschilden in de kinderschoenen stond.
Natuurlijk vernoemden ouders hun kinderen in die tijd vaak heel voorspelbaar naar grootouders en verwanten.

Dit soort zaken geven in elk geval aanwijzingen over familieverbanden. En die aanwijzingen zijn belangrijk voor het onderzoek. Maar mogen wetenschappelijk gezien niet als sluitend bewijs opgevoerd worden voor familieverbanden.

Toch doen sommige puzzelaars dit veelvuldig. Zij maken verbanden, die niet aangetoond zijn door middel van stukken, en gebruiken die veronderstelde verbanden dan ook nog om andere verbanden aan te tonen, en vooral dt acht ik erg laakbaar. Dit soort dingen gebeurt helaas zelfs in n van de belangrijkste genealogische tijdschriften, de Nederlandse Leeuw, waarin schijvers soms families aan elkaar plakken op grond van vermoedens en waarin nooit aangetoonde dochters opgevoerd worden, soms met voornaam en al. Een tijdschrift, dat toch 'een officieel orgaan' is, zou zich ver daarvan dienen te houden.

Stukje bij beetje wordt onze historie door dit soort puzzelaars aangevuld met nooit aangetoonde historische figuren. Bedenk dus goed, dat veel van die geconstrueerde personen misschien wel nooit hebben geleefd, maar enig ander doel dienen. Ronduit gezegd is er gewoon sprake van geschiedsvervalsing en dat valt te betreuren.

Historisch en genealogisch onderzoek is een heel lastige en tijdrovende klus, waarin je op zoek bent naar spoortjes van aanwijzingen. De archieven bevatten nog veel ongeordend materiaal, waarin misschien stukken te vinden zijn, die een doorbraak voor n of ander familieonderzoek kunnen betekenen. Mijns inziens is het belangrijker om daarnaar op zoek te gaan dan om te proberen familieverbanden te construeren aan de hand van veronderstellingen.

Natuurlijk kan het zijn, dat veronderstelde vermoedens juist zijn. Vermoedens en zelfs intutie mogen ook dienen als richtinggever voor verder onderzoek, maar dat verdere onderzoek moet dan wl gedaan worden. En daaraan schort het vaak. De puzzelaars zijn vooral bezig met puzzelen, niet met onderzoek doen.

Zelf probeer ik het niveau van broddelaar te ontstijgen door enig onderzoek te doen in archieven, op zoek naar stukken. Ik hang ernaar om bewijskracht te vinden voor mijn beweringen. Maar of mij dat lukt, is nog maar de vraag. In elk geval adviseer ik iedereen om ervan bewust te zijn, dat gepresenteerde 'feiten' ter dege op hun juistheid gecontroleerd moeten worden, ook op deze pagina's.

Ronald Blancke