Families van Aelst en Mom

Over de voorzaten van Frans van Aelst en Judith Mom (en dus Steven Mom) bestaan onduidelijkheden. In zijn bijdrage tot de Genealogie van het geslacht Mom geeft H.M. Werner in 1883 in de Heraldieke Bibliotheek bladzijde 79 met zekere twijfels:

(XIII). Lodewijk Mom v. Kell (geb. circa 1530 ?), Heer Wezenhorst en Luinhorst (1), tr. Johanna v. Ruyven (2), waarbij een zoon:
XIV.  Jacob Mom v. Kell, Heer v. Wezenhorst en Luinhorst, tr. Anna v. Berchem (in zilv. 3 roode palen), dr. v. Jan, Ridder, Heer v. Schille, 1532, Willemszn. ux. Margriet v. der Meere, en van Anna v. Etten (die zich in 1544 wegens de religie met 3 harer kinderen, waaronder bovengenoemde Anna, naar Bazel retireerde en dŠŠr met deze kinderen in 1551 eene verdeling van goed maakte), Hendriksdr. ux. Maria Meens (volgens and.: Maria v. Merwede).
Uit dit huw. 2 kinderen:
1. Steven Mom, volgt onder XV.
2. Judith, vrouwe tot Luinhorst (?, volgens genoemd kwartierbord), tr. Frans v. Aelst (II, 931)(inzwart 12 goud. leliŽn, 4, 4, 4) tot LoŽl en Kerkhoven (bij Didam), zn. v. Gilles tot LoŽl en Kerkhoven, Steven (Gilleszn., Burgemeester de noble patricien te Brussel) zn. ux. Jacomina Mom (waarschijnlijk ook tot de Didammerlinie behoorende, doch evenmin in de geneal. te huis te brengen), en van Suzanna van de Poel, Jacobsdr. ux. Isabeau Marlot. Uit dit huw. zijn 2 kinderen bekend:
a. Johan v. Aelst, burgemeester te Arnhem, tr. zijne nicht Anna Mom (zie hieronder).
b. Johanna v. A., tr. 1. Peter v. Beyerland, en 2. 19 Mrt. 1669: Matthias BrouŽrius v. Nideck, zn. v. Abraham en Katalyne Neve, geb. te Meppel 20 Sept. 1642, koopman te Amsterdam, + 1681, nalatende 6 kinderen (Ferwerda, Geneal. BrouŽrius v. N.). Ferwerda zegt aldaar, dat v. Aelst en Mom zeer oude Brabantsche en Geldersche geslachten zijn.
XV. Steven Mom (1). Van hem is niets anders bekend, dan dat hij trouwde met Jenneken Morleth (in rood een zilv. regterschuinbalk, beladen met 3 zw. hermelijnstaartjes), denkelijk dr. v. Jan en Adriana Harscamp, en dat hij bij haar 2 dochters verwekte:
a. Judith, tr. te Arnhem 20 Oct. 1640: Evert Wilbrenninck, geb. Sept. 1605, zn. v. Hendrik, ontvanger van de Veluwe en zijne 1. vr. Veronica de Raey. Zij krijgen 11 kinderen, waaronder de bekende Dr. Steven W. Burgemeester te Arnhem (zie Geld. Volksalm. 1880 blz. 104) en Isašc W. Predikant, eerst te Otterloo, 1683, later te Amersfoort, 1689, sterft 20 Sept. 1717 (v. Bemmel, Beschr. v. Amersfoort, I, 158), die weÍr trouwde met Adriana v. Aelst, dr. v. Johan en Anna Mom, en zulks op dispensatie der Staten v. Gelderland v. 3 Sept. 1701, zijnde zusters kinderen (man. geneal. Wilbrenninck).
b. Anna, tr. 1653: Johan v. Aelst, bovengenoemd. Hij, Burgemeester te Arnhem, verzoekt te trouwen met Anna Mom, dr. v. Steven, zijnde zuster -en broederskinderen, 1653 (Landdag recessen). Van haar afkomstig bestaat nog in de familie Wilbrenninck een fraai gedreven zilveren molenbeker, waarop haar naam en het wapen harer moeder (Morleth) gegraveerd zijn. Zij maken testament, 21 April 1556.

Hierbij horen enkele voetnoten, die ik hierboven vet heb weergegeven.

(1) Volgens een oud kwartierbord der familie BrouŽrius v. Nideck. Hierbij valt op te merken, dat, terwijl deze Lodewijk M. v. K., die ook in de Kellerlinie nergens is thuis te brengen, circa 1530 moet geboren zijn, de Wezenhorst, voormalig adelijk huis bij Gendringen, v. 1535-1647 in het bezit was van leden van het gesl. v. Aeswijn, terwijl eene andere Heerlijkheid W. niet bekend is; en dat de Luin-, Lun- of Ludenhorst te Didam in 1577 nog in eigendom toebehoorde aan Frederik Mom (I, 362), die in 1590 kinderloos dood was (zie hierboven blz. 70). Moet hier wellicht gedacht worden aan het voormalig kasteeltje de Lijnhorst, zuidwestelijk v. 's Heerenberg? Wie kan omtrent dezen tak eenig meer licht verschaffen en zijn juiste plaats in de genealogie aanwijzen?

(2) Denkelijk behoorende tot het gesl. v. Ruyven, dat in goud een op 2 rijen geschaakten regterschuinbalk voerde. Mogelijk was zij dezezlfde als Anna v. R. geb. 1535, beleend met de Korentiend van Assendelft, 1579, na dode haars broeders zuster Judith (geb. 1555. ob. ongehuwd 1579), tr. Wolf v. Haerst tot Yrst, en was deze Lodewijk Mom haar 2e man. Deze Anna was dr. v. Willem, geb. 1479, + 1542, zn. v. Claes (door 't kaas-en broodvolk te Haarlem vermoord en in stukken gekapt (Wagenaar IV, 279)), ux. Maria v. Cats, en van Judith v. Solmis (verkeerdelijk door Goudhoeven: Swolmis, door v. Leeuwen: bastaard dr. v. Solms geheeten), Lodewijks dr. ux: N. v. Montfoort.

(1) Deze doopnaam Steven geeft eenig vermoeden, dat hij en zijne zuster Judith uit de Deventerlinie afstammen, waarin wij toch desen, overigens in het gesl. Mom geheel vreemden naam reeds meermalen hebben aangetroffen (zie hierboven), het laatst in 1568. De in dat jaar gemelde Burgemeester v. Zwolle Steven Mom zoude wellicht de grootvader van bovengenoemde Steven kunnen geweest zijn. Werd dit vermoeden nader bevestigd, dan spreekt het van zelf, dat bovenstaande ouders en grootouders van Steven en Judith Mom, ontleend aan een oud kwartierbord der familie BrouŽrius v. Nideck, als onjuiste opgaven, moesten komen te vervallen.

 

Gedocumenteerde gegevens

In bovenstaand stuk uit 1883 wordt Frans van Aelst genoemd als zoon van Gillis van Aelst ( Steven's zoon) en Suzanna van de Poel. In tegenspraak daarmee zijn de gegevens op de voortreffelijke site van Jeroen Nikkels over papiermakers in Nederland http://members.brabant.chello.nl/~j.nikkels/gen/papier.
Die noemt Hans (Johannes) van Aelst en Godeliva Ingenraem (de la Rame) als ouders van Frans van Aelst. Daarvoor zijn een aantal argumenten te noemen:

In "De papiermolens in de provincie Zuid Holland, alsmede in Zeeland enz." (Wormerveer 1973) staat: "Onder de vluchtelingen uit Antwerpen, die zich tussen 1582 en 1586 in Dordrecht vestigden, was ook Hans van Aelst, die nog in 1582 als koopman in het Antwerpse schepenregister voorkomt. Hij was omstreeks 1551 geboren uit het huwelijk van Vranchois van Aelst, goudsmid en juwelier te Antwerpen en Kataryne de Colosy (ook genoemd: Lyncken de Colegiero), op 27 april 1542 in de St. Walburgiskerk gesloten. Hans trouwde zelf op 13 mei 1576 in Onze Lieve-Vrouwenkerk te Antwerpen met Godelieve Ingenraem, die in latere akten meestal Godeline de la Rame wordt genoemd"

Bovendien was Godelieve Ingenraem huwelijksgetuige bij het huwelijk van Frans van Aelst en Judith Mom, dat op 30 mei 1619 in Arnhem werd aangetekend. Andere getuigen waren Joannes Huysmans en Hendrik van Aelst.

J. Nikkels noemt als kinderen van Hans van Aelst en Godeliva de la Rame: Andries (* ca. 1577), Lodewijk (*ca. 1579), Frans (* ca. 1581), Truitgen, Lijntje en Lieffken, allen geboren in Antwerpen. Hans van Aelst overleed ca. 1592 en zijn vrouw hertrouwde ca. 1598 Pieter Jacobs van de Poel, waaruit 3 kinderen: Peter, Abraham, Geertrui van de Poel. Zoals J. Nikkels ook zegt, waren alle kinderen van Johannes (Hans) van Aelst en Godelive Ingenraem actief in de papiermakerij. Zij bezaten allerlei papiermolens, en er zijn diverse documenten, die hun activiteiten beschrijven:

http://www.kunstwereld.nl/1_nws_000332.html
In 1586 werden in Dordrecht twee papiermolens opgericht door Hans van Aelst en Jan Lupaert. De Graaf van Leicester had ze daartoe met een octrooi toestemming verleend

In het oud notarieel archief van Rotterdam inv. 85 aktenr. 67 fo. 137 van 20 juli 1630:
Jonas Cabbeljauw coopman, ter ene zijde en Abraham van de Poel coopman te Amsterdam, ter andere zijde,
sluiten een compagnieschap van fabricage van 1grauwe pampieren e.e.a. volgens twee contracten. Het eerste contract gemaakt en gepasseerd op 25.06.1628 tussen voorn. Jonas Cabbeljauw ter ene zijde en Frans Andriesz, Lodewijck van Aelst, Pieter van de Poel, Lijntgen van Aelst en Lieffken van Aelst ter andere
zijde. Het tweede contract is gepasseerd voor notaris Jan Warnaertsz op 16.06.1629 te Amsterdam tussen de twee comparanten. Onder voorwaarden mag comparant van de Poel papier verhandelen in Londen. Voorn. Cabbeljauw mag het papier aanwezig bij Jens Butler te Londen gebruiken
voor betaling aan Crispijn van Outgaerden voor levering van zes tonnen 1indigo.

Al in 1624 deed Lodewijck Jansz van Aelst zaken met genoemde Jonas Cabbeljauw. In datzelfde jaar woonde hij kennelijk in Amsterdam:

Op verzoek van Lodewijck Jans van Aelst Amsterdam, wordt verklaart door:
Jan Cornelis van der Elst, 48 jr. pampyerverwer Santstraet, Pieter Jans, 56 jr. arbeyder op straet, dat een schipper van Rotterdam in zijn Carveelschip
liggende aan de steiger voor de Wasboom een hoeveelheid 1Drit heeft geladen, om naar Seelandt te Siricksee te vervoeren, die volgens Glaude Rota, convoymeester, niet aangegeven bleek te zijn.

In een later document wordt deze Lodewijck van Aelst genoemd Lodewijck Jansz van Aelst uit Hattum:

ONA Rotterdam inv. 150 aktenr. 533 fo.846 dd. 30 okt. 1635
Lodewijck Jansz van Aelst uit Hattum sluit een contract met Herry Boldro en Edwarth Bollis, Engelse kooplieden, voor de levering van grau pampier.
Voor het 4 ponds papier betaalt hij 3 gld de riem, voor het 2 ponds papier 1 gld.

In een dezer actes worden zowel Lijntje als Lieffken van Aelst genoemd. Van Lieffken heb ik verder geen gegevens, maar Lijntje van Aelst trouwde rond 1605 met Willem Jaspers Van Meurs. Zij kregen tenminste 3 kinderen: Jacob, Sara en Catharina van Meurs. Laatsgenoemde trouwde 29 juli 1632 te Arnhem met Jacob Mom. Jacob Mom overleed 2 aug. 1652 te Arnhem, Catharina van Meurs overleed al op 23 sept. 1637 in Arnhem. Dit echtpaar had 3 kinderen: Jacob (*1633), Mariken (*1635, + voor 14 oktober 1655) en Catharina (*1637, + 1637) Mom.

In een boedelbeschrijving lezen we:
fol 19 V-1 ORA Arnhem
Voer schepenen Bentinck et Dr De Voocht is gecompareert Wilhelm Meegener aengehouden bloetvrunt van den innocenten Jacob Mom, soon van zal: Jacob Mom ende Christina Van Meurs, in leven echteln ende heeft als geauthoriseerde Momber van de Magistraet deser Stat van den voern innocenten Jacob Mom deselve Momberschap verburcht, stellende daarvoer tot burch syne twe huyskens alhier in de Turffstraat achter Steven Arntsz ende Renier van Hern gelegen.
Actum den 14den Octobris 1655

In deze acte wordt Willem Meegener genoemd. Hij was 'coopman uyt Amsterdam' en getrouwd met Sara van Meurs, zuster van Catharina voornoemd.
Tussen Lodewijck van Aelst en speelde zich nog een affaire af:

Oud Rechterlijk Archief Arnhem ORA 512 fo. 158v
Coram Dans et Tulleken Scabinis comparuit Lodewijck van Aelst et constituit Ernst van de Sande procurateur in saecke hij te doen heeft tegens Wilhem Meygener, coopman tot Amsterdam (acte dd. 16 nov. 1653)

In 1654 leefden van de 9 kinderen uit het huwelijk Frans van Aelst X Judith Mom als enige zoon nog Jan Van Aelst. Naar aanleiding van het overlijden van hun ouders (in 1653 en 1652) werd de volgende uitspraak neergelegd:

ORA inv.nr. 512 folio 181 dd. 5 april 1654
Coram Dans et Tulleken Scabinis comparuerunt Maria, Catharina, Jacomijn, Sara en Janneken van Aelst voor haer selven en sigs sterck maeckende ende de rato caverende voor haere onmundige suster Lijsbeth Van Aelst tesaemen kinderen van sal: Frans van Aelst en Judith Mom in leven echteluyden et constituerunt haeren broeder Jan Van Aelst om van haerent weghen door vriendtschap offte andersints met middelen regtens in te vorderen alle wtstaende schulden bij haere voorn. olderen naegelaten, penninghen t'ontfangen, daervan te quiteren tegens reeckeninghe, ende reliqua, alle regtsterminen tot de sententie, en executie incluys te respicieren voorts generalick cum potestate substituendi clausulisque solitis.
Den 5e April 1654 (zie afbeelding)
 

In 1638 had Frans Van Aelst nog een conflict met Ermgart Elisabeth van Dorth, Vrouwe van Rosendael, dat aanhangig werd gemaakt voor de Hoge Bank te Arnhem. Het ging over 'verbeterongen aen die drie plaetsen tot pampiermoelens te gebruicken' (HB 6 nov. 1638 omslag 5).

Frans Van Aelst wordt ook nog genoemd in een acte in het Oud Notarieel Archief Rotterdam:

Datum 24/10/1624  Archief ONA Oud Notarieel Archief Rotterdam
Inventarisnummer 78  Aktenummer/Blz. 190/381
Notaris Jan van Aller Az.

Frans van Aelst coopman wonende te Aernem,
sluit een overeenkomst met Jop Adamsz Vissenburch
speldevercooper, dat Vissenburch voor van Aelst de verkoop van grauwe 1pampieren op zich neemt.

Het gezin Frans Van Aelst

FRANS VAN AELST werd geboren ca. 1581 in Antwerpen, en overleed 12 december 1653 in Arnhem. Hij huwde JUDITH MOM 30 mei 1619 in Arnhem, overleden 17 september 1652 in Arnhem. Huwelijksgetuigen: Chodeliva De La Rame, Joannes Huysmans, Hendrik Van Aelst.

Kinderen van FRANS VAN AELST en JUDITH MOM zijn:

i. MARIA VAN AELST, * 10 mei 1620, Arnhem; + Bef. 1621, Arnhem.
ii. MARIA VAN AELST, * 20 mei 1621, Arnhem.
2. iii. JAN VAN AELST, *18 april 1624, Arnhem;
iv. JACOBIJN VAN AELST, * 16 november 1628, Arnhem.
v. JACOB VAN AELST, * 3 juni 1631, Arnhem; + Bef. 1654.
vi. ABRAHAM VAN AELST, * 13 oktober 1633, Arnhem; + Bef. 1654.
vii. SARA VAN AELST, * 13 oktober 1633, Arnhem; X WILLEM BIJERLANT, 4 april 1657, Arnhem.
viii. JENNEKEN VAN AELST, * 3 augustus 1636, Arnhem.
ix. LYSABETH VAN AELST, * 19 december 1638, Arnhem.

JAN VAN AELST werd geboren 18 april 1624 in Arnhem, en overleed na 1680. Hij huwde  ANNA MOM 10 oktober 1653 in Arnhem, dochter van STEVEN MOM en JANNEKE MORLETH. Anna Mom werd geboren 16 november 1628 in Arnhem, overleed na 1680.
Getrouwd op 30 September 1653 Arnhem Johan van Aelst en Anna Mom (zijnen nicht, krijgt in dat jaar vergunning te trouwen zijnde zusters en broeders kinderen, 1653 Landdag recessen.)

Het testament van Johan v. Aelst en Anna Mom van 21 Apr. 1656, waarvan het origineel aanwezig is in het Archief der familie Wilbrenninck, luidt als volgt:
 

Wij Dor. Everhardt Everwijn, ende Alexander Bentinck
Schepenen t' Arnhem doen kondt en tķyghen met desen
openen brieve, dat voor ons in Ďt Schependomb gekommen
sijn Johan van Aelst ende Anna Mom Echteluijden, beide
gesonts lijfs, gaende, ende staende , voorts haer verstandt,
memorie, ende duydelicke utspraecke genogssaem maghtigs,
ende hebben malkanderen wedersijts gelijftogtigst in alle,
en ydere haere goederen , tegenwoordighe, en toekomende,
gerede, ende ongerede , gene van alle, die de eerst stervende
sal kommen nae te laeten, utgesondert , dergestalt , dat die
langhstlevende van haer beyden alle die voorsz. goederen
sijn, ofte haer leven lanck sal beholden , besitten, gebrķyc-
ken, en genieten sonder des eerst afgestorvenen erfgenae-
men hinder, bestier ofte wederseggen: In oirkonde s briefs
besegelt met onse segelen: Gegeven den 21en Aprilis 1656.

mij present,
JOSIAS VAN HARN,

Aan dit stuk, door J. v. Harn zelf geschreven, hangen
twee zegels in groen was : 1ste van E. Everwen (de kraan-|
vogel) met contrazegel (ook de kraanvogel, in Ďt klein) en
2de van A. Bentinck (het ankerkruis) zonder contrazegel.
Beide schilden zijn voorzien van helm, helmteeken, dek-
kleeden en randschrift.

Steven Mom en Judith Mom waren broer en zus, daarover bestaat geen twijfel. Volgens H.M. Werner in zijn 'Bijdrage tot de Genealogie van het geslacht Mom' zijn zij kinderen van Jacob Mom en Anna Van Berchem. Hij komt daartoe op grond van een kwartierstaat opgemaakt voor de familie Van BrouŽrius van Nideck, maar zijn twijfels daarover spreekt hij ook duidelijk uit. In plaats daarvan suggereert Werner een afstamming van Steven Mom, Burgemeester van Deventer in 1568. Ook hieraan is twijfel op zijn plaats, waarover later meer. Steven Mom was gehuwd met Johanna Morleth. Waar dit huwelijk heeft plaats gehad is mij nog niet bekend, maar er werden tenminste 4 kinderen uit geboren:

Het gezin van Steven Mom

Steven Mom overleed 30 september 1635 in Arnhem. Hij huwde Janneken Morleth rond 1618, dochter van Johan Morleth en Adriana Van Harscamp. Zij overleed ca. 1668 in Arnhem. In een acte uit 1625 wordt gezegd dat Steven Mom 'sydelaecken cooper' was.

fol. 19-4 Boedels Arnhem
Geaprobeert het maechgescheyt ten overstaen van vrunden den 23sten juny 1638 opgericht tusschen Jenneken Morlet, weduwe van zal: Steven Mom, als moeder ter eener ende Judith, Elsbeth ende Anneke Mom haere drie dochteren bij zal: Steven Mom voersz geprocreert, ter andere zijde, nopende der voersz kinderen vaderlich versterff
actum den 18den Septembris 1653

                        Kinderen van STEVEN MOM en JANNEKE MORLETH zijn:

i. JUDITH MOM, * ca. 1619, Arnhem; + 21 januari 1681; X EVERT WILBRENNICK, 25 oktober 1640, Arnhem; * september 1606, Arnhem; + 28 augustus 1679.
ii. ISAACK MOM, * 29 juni 1621, Arnhem; + vermoedelijk 7 juni 1636
iii. ELISABETH MOM, * 19 juni 1624, Arnhem; X ISAAC BRAEM, 19 februari 1647 Arnhem
iv. ANNA MOM, * 16 november 1628, Arnhem; + Aft. 1680; X JAN VAN AELST, 10 oktober 1653, Arnhem; * 18 april 1624, Arnhem; + Aft. 1680.
 v. .... MOM, + juni 1638 Arnhem

Mogelijk was Abraham Mom, die op 11 oktober 1636 in Arnhem overleed ook een zoon uit dit huwelijk. Omdat ik in Arnhem geen huwelijk vond van Steven Mom en Janneke Morlet, zullen zij elders zijn getrouwd. Wellicht hebben zij daar ook nog onbekende kinderen gekregen.
 


Het gezin van Jacob Mom

Werner noemt met enige twijfels Jacob Mom en Anna Van Berchem als ouders van Steven en Judith Mom. Ik deel die twijfels, en heb daarvoor ook argumenten.

Steven en Judith Mom hadden meerdere (half)broers en (half)zusters. Volgens mijn laatste inzichten bestond het gezin van Jacob Mom tenminste uit:

Steven (+ 1635) X Janneke Morlet
Judith (+ 1652) X Frans Van Aelst
Antonius (+1636) X Anna Woms
Willem (waarschijnlijk ongehuwd gebleven)
Mechteld (+ 1652, waarschijnlijk ongehuwd gebeleven)
Maria (+ voor 1645) X Peter Van Oeskercken
Janneke X Thomas Van Bemmel
Marijke X Pieter Eerlef Kerlius (?)
Jacob (+1652) X 1. Catharina Van Meurs 2. Maria Engels

De bewijzen hiervoor zijn middels een aantal acten uit het Oud Rechterlijk Archief Arnhem:


Coram Buddings et Everwijn Scabinis comparuerunt Steven Mom, Toenis Mom en Frans van Aelst als man en mombaer syner huysvrouwe Judith Mom, voor haer selven en mede vervangende haer suster en broeder Mechtelt en Willem Mom et constituerunt haeren zwager Peter van Oeskercken, haeren zwager tot Rees woonachtig, in saecken die zij constituenten als de erfgenamen van haere moeye Elisabeth Mom te doen hebben tegens haeren nagelatene man Arnt van Ryswyck tot Cleve over d'uytgoedinge van ter voors. Lisabeth erfenisse en versterft ende dit ter vrundschappe ooc met recht penninghen t'ontfangen substituendi et clausula rati
acte 29e 9bris 1626

ORA inv. nr. 511 fo. 3
Coram Sluysken et .... Scabinis comparuit Mechtelt Mom cum tutore Jacob Mom frater et constituit Dor Henrick Engel (of Eygel) om tot betaelinge van gedaene obligatie als haer bij maechgescheyt van haer zal: olderen versterff toegedeylt en slaende op wijlen Jr. Reyner van Koltsteyn desselfd wed: en kinderen in rechte te betrecken en tgens haer te procederen de procedure te vervolgen totte sententie en executie incluys cum potentate substituendi clausuli consuctis
acte den 19 Mey 1644

ORA inv. nr. 511 fo. 224 dd. 29 dec 1649
Mechtelt Mom geassist. door Henrick Swem haere in desen haren mombaere constituit Dor Johan Haerll, Dor Hendrick Engel (of Eygel) en Licent. Johan Lauwers mitsgaders haren broeder Jacob Mom te saemen en een ieder van hun besonder om seckere sententien alsmede van taxatie bij haer Mechtelt Mom tegens Joffer Geertruyt van der Capelle, wed. Goltsteyn tot Doorn voor den Ed. Hove van Gelderlant ter executie te stellen op de persone van Joffer Geertruyt van der Capelle bij gijselinge alsmede op haer Edele goederen, gereede en ongereede....

1636 okt. 3, Arnhem. Testament van Janneke Mom, weduwe Thomas van Bemmel, lijdende aan de pest: haar enige
zoon Caspar van Bemmel; haar broeders en zusters Jacob, Willem, Mechtelt en Judith Mom, de kinderen van haar broer
Anthonis Mom en het kind van haar zuster Marijke Mom krijgen legaten.
(G.A. Arnhem, ORA nr. 509, fol. 359)

ORA inv.nr. 512 fo. 6v
Frans Van Aelst en Jacob Mom constituerunt Joannem Marquerinck, notaris tot Rees, in saecken sij te doen hebben tegens Kerckmannen en de diaconye tot Rees.
acte dd. 5 aug. 1650

17 juni 1632
Jacob Mom, soone van sal: Jacob Mom
X Catalina van Meurs j.d. van sal: Wilhelm van Meurs, beijden van Arnhem cop. 29 juli 1632

22 juli 1649 RBS 131 fo 126
Jacob Mom, weduwnaar van Catharina van Meurs, van Arnhem X Maria Engels van Ooskerken
Getuigen: Rijck Nijmen en Assuwerus Polman
ende die hylicx voorwaerden
Cop. 16.9.1649

ORA Arnhem inv.nr. 512 folio 89 dd. 28 july 1652
Coram Everard Beresteyn et Louys de Vack scabinis comparuerunt Jacob Mom, cranck an lichaem doch bij sijne verstand en duydelicke uytspraecke genoegsaem machtig, en Maria Engels echteluyden en hebben malkanderen wederzijdts gemachtigd in alle en yedere haere goederen, gereede en ongereede, tegenwoordigs en toekomende, niet over alle uytgesondert dat de eerstversterfende van haer beyden sal komen na te laeten om bij de eerstversterfende van haer beyde houders sal sijn haer leven lanck.

ORA inv.nr. 509 fo. 389v dd. 1 december 1636
Coram Dibbets en Sluysken Scabini comparuit Anna Worms wed. van zal: Antonis Mom voor haer selven, ende als moeder en mombaersche van haere twee kinderen Jacob en Janneke Mom, et constituit haren broeder Herman Worm om van haer constituantinnen wegen in te vorderen met gemoede, ist doenlick oft anders met recht, een sevende part in d'alinge goederen van gereet en ongereet, nagelaten bij haer zal: mans vader en moeder Jacob Mom en Cornelia Biermans zal: gewesene echteluyden, daerover met d'andere erffgenamen scheydonge en deylonge te houden, maechgescheyt op te richten, de goederen van huysen en anders te vercopen ende an de coperen op te dragen oock t'accorderen en transfigeren, penningen t'onrfangen, daervan te quiteren salvo computu cum potestate substituendi clausulisque consuetis.

Deze laatste acte is natuurlijk van belang omdat hier ouders worden genoemd van Antonius Mom: Jacob Mom en Cornelia Biermans.
De actes tonen vrij overtuigend de juistheid aan van bovenstaande gezinssamenstelling. Ter aanvulling nog: Antonis Mom en Anna Worms kregen 4 kinderen, genaamd Janneke, Jacob, Marrike en Jan. Ook dat zijn namen die passen in het beeld van deze tak Mom.

Een versterking van bovenstaande vond ik onverwacht in het gemeentearchief van Amsterdam. Daar vond ik een ondertrouwacte van een Jacob Mom uit Arnhem:

In deze acte wordt het huwelijk afgekondigd tussen
Jacob Mom, weduwnaar van Judith van Eertbeeck, afkomstig uit Arnhem en wonende op de nieuwe dijck met Janneken Biermans mede afkomstig uit Arnhem, oud 21 jaar. De huwelijksdatum is 22 augustus 1587 DTB Amsterdam 404 fo. 316

In de eerder beschreven acte van Anna Worms wordt zij Cornelia Biermans genoemd, maar dat berust vermoedelijk op een vergissing, omdat inderdaad in Arnhem Cornelia Biermans woonde als weduwe sinds tenminste 1619 van Peter Van Chous, en zo wordt zij ook telkens genoemd in actes die ik heb gezien tussen 1619 en 1650: Cornelia Biermans wed. Peter van Chous.

Onduidelijk blijft uit welk huwelijk de kinderen van Jacob Momme geboren zijn. Waarschijnlijk allemaal uit het tweede huwelijk van Jacob Mom, waarbij mogelijk Judith Mom als eerste dochter vernoemd is naar de overleden eerste vrouw Judith van Eertbeeck. In de hierboven weergegeven acte uit 1636 van Anna Worms wordt immers gesproken over een zevende part, d.w.z. dat zij aanspraak maakt op een zevende deel uit de erfenis van haar mans ouders. Haar schoonzuster- en broer, Janneke en Steven Mom waren toen al overleden, zodat die erfenis verdeeld werd onder 7 kinderen.
 

Mogelijk is Jan Mom ook een zoon van Jacob Mom. Twee dochters van hem waren Sara en Judith Mom.
Sara trouwde in 1638 te Arnhem met Wijnant Maes, terwijl Judith Mom ook daar in 1649 trouwde met Teleman Smith.

Laatste stand van onderzoek:

Inmiddels heb ik weer een klein stapje gezet in deze tak van Momm. In Deventer wordt tussen 1562 en 1567 genoemd Jacob Momm met zijn vrouw Jutte van Eertbeeck. Hun huwelijk vond plaats in Deventer in 1562. In 1568 staat er gemeld, dat deze Jacob Momme afkomstig was uit Cleve. Judith van Eertbeeck was een dochter van Steven van Eertbeeck, die in 1549 in Deventer in het huwelijk trad met Jutte Vysschere (mogelijk afkomstig uit Zutphen). Of hun dochter Judith uit dit huwelijk afkomstig was, is niet duidelijk. Als dat zo is, dan moet zij omstreeks 1550 zijn geboren en dus al op 12-jarige leeftijd zijn getrouwd. Het is derhalve niet uit te sluiten, dat Judith uit een eerder huwelijk geboren is.

Maar nu wordt wel duidelijk, dat Steven Momme, getrouwd met Janneke Morlet, vernoemd is naar Steven van Eertbeeck, en dat er geen direkte verbinding is aan te wijzen met de tak van Schepen Steven Momme van Keken uit Deventer. Jacob Momme, zijn vader, was immers afkomstig uit Kleve, waar hij vermoedelijk rond 1440-1445 is geboren.

Nadat het echtpaar Jacob Momme-Judith van Eertbeeck enkele jaren in Deventer heeft gewoond, is het echtpaar waarschijnlijk rond 1567 vertrokken naar Arnhem, waar de inschrijving in 1567 plaats vindt van Jacob Momm uit Cleve, terwijl er in Deventer geen vermeldingen meer zijn van Jacob Momm.

Ergens rond 1585 is Judith waarschijnlijk gestorven, en is Jacob uit Arnhem vertrokken naar het wellicht iets rustiger Amsterdam vermoedelijk in gezelschap van zijn a.s. vrouw Janneke Biermans, met wie hij in 1587 trouwde in Amsterdam, hij als weduwnaar van Judith van Eertbeeck. Het paar woonde enige tijd op de Nieuwedijk. Vermoedelijk zijn zij -via een of andere route- toch weer terug gegaan naar Arnhem. Janneke Biermans was bij haar huwelijk 21 jaar, dus geboren rond 1566. Zij was vermoedelijk een zuster van Cornelia Biermans, die sinds 1609 weduwe was in Arnhem van Peter van Chous.

Van kinderen van Jacob Momme zijn geen doopgegevens bekend, maar het lijkt aannemelijk, dat er uit het eerste huwelijk, dat al in 1562 werd gesloten, ook kinderen zijn geboren. In elk geval lijkt mij Jan Momme, vader van Sara en Judith Momme, een zoon uit het eerste huwelijk. Maar ik vermoed nu toch, dat tenminste ook Steven en misschien ook Judith uit het eerste huwelijk zijn geboren.

Wat betreft mogelijke voorouders: die van Jacob Momme zullen vermoedelijk gezocht moeten worden in de tak, die door Werner met veel gevoel voor fanfare de linie in de Duffelt werd genoemd. Helaas is die linie, zoals Werner hem presenteerde nauwelijks een linie te noemen, maar eerder een samengeraapt en aan elkaar geplakt schamel beetje namen. Van enige samenhang of bewijs valt niet veel te bespeuren. Het is gebaseerd op vermoedens, en dat lijkt ook niet verwonderlijk, want Werner heeft vooral gebruik gemaakt van gegevens, die door Fahne al waren bij elkaar geharkt.

De enige lijn, die Werner geeft, is de lijn van Henrick Momme, heer Wyerszoon.

Henric Momme, heer Wierszoon, borgman in 1363, richter in Lijmers 1383
X Aleyt
    |
Goesen of Goswijn Momme, lid Cleefse Ridderschap 1408-1418
    |
Henric Momme, Goesenzoon, 1450, burger Arnhem 1452, woont Didam,
beleend met Holthusen in 1458, Schepen Liemers in 1460
    |
Gosen Momme, Hendrikszoon, 1458, beleend met Holthusen 1478, + 1493
X Bate Mackinx (genoemd als weduwe in 1493, 1494)
    |
Hendrik Momme, 1525 in Cleefsche Ridderschap, transporteert hof Holthusen
aan Gijsbert Strick en zijn vrouw Mechteld Mom in 1528

 

Er bestaat een leengoederenacte van het goed te Holthusen in de leenboeken van de Proosdij van Emmerik:


 

Ik geef daarvan alleen het eerste deel, omdat in het tweede deel geen Momme meer genoemd wordt. De hof te Holthusen wordt in 1414 in leen gehouden door Henric Momme uit Didam, met zijn vrouw, dochter van de heer van Latem. De volgende in de beleningsreeks is weer een Henric Momme uit Didam in 1458. Is hij identiek met de eerst genoemde Henric Momme uit 1414? Dat lijkt mij niet, want de volgende in de reeks, die genoemd wordt als leenvolger van zijn vader Henric, is in 1478 Goossen Momme uit Didam. Als de eerste Henric Momme -in 1414 al gehuwd- pas rond 1478 dood was, dan is hij ouder dan 80 jaar geworden. Dat is natuurlijk niet onmogelijk, maar ik heb over die hoge leeftijden toch meestal wel vraagtekens, omdat de gemiddelde levensduur in die tijd niet veel hoger was dan 45 jaar. Nou gold dat misschien niet voor de sociaal hogere klassen, maar met 60 jaar was toch een flinke leeftijd gehaald.  Dat betekent, dat ik bij dergelijke ouderdommen altijd vraagtekens zet. Bovendien wordt uit de gegevens niet duidelijk, of Henric Momme in 1414 net getrouwd was, of dat dat huwelijk een stuk eerder was. Dus op grond van deze feiten, valt niet op te maken, of Henric Momme al rond 1458 stierf, of pas rond 1478. Maar er is wat mij betreft nog een tweede reden om aan te nemen, dat hij stierf in 1458, en dat is de grote tijdsruimte, die er zit tussen de belening in 1414 en 1458. Er is blijkbaar in de tussentijd geen bevestiging geweest van deze belening, dus waarom zou die er dan in 1458 wťl zijn geweest? Als het niet nodig was om het leen te confirmeren, dan hoefde dat toch ook in 1458 niet te gebeuren. Voor mij is dat een argument om de conclusie te trekken, in combinatie met de hoge leeftijd, dat het in 1458 ging om een andere Henric Momme.

Zijn leenvolger is dus zijn zoon Henric. Rond 1478 is Henric Momme, Henricszoon dood, en wordt diens zoon Gosen beleend met Holthusen, en die houdt dat goed ook nog in 1488. Tenslotte draagt Henric Momme, vermoedelijk een zoon van Goosen Momme, in 1529 het goed over aan zijn zwager Gijsbert Strick.

Daarmee lijkt de beleningsreeks te zijn:

Henric Momme uit Didam, geboren voor 1395, voor 1414 getrouwd
met NN. van Latem, + ca. 1458
    |
Henric Momme uit Didam, + ca. 1478, geschat geboren ca. 1410-1420
X NN.
    |
Gosen Momme, + 1488-1529, geschat geboren ca. 1450
 X NN.
    |...................................|
Henric Momme                Mechteld Momme

In de Tiendenrol van Willem van Buchorst, opgesteld in 1476 komen nog twee vermeldingen in de buurt van Zevenaar voor van Henric Momme en Gosen Momme. Omdat in deze reeks de voornaam Gosen Momme voorkomt, is het wel erg waarschijnlijk, dat de eerstgenoemde Henric Momme een Gosen Momme als naaste verwant had, misschien een broer of vader. Ook is het heel goed denkbaar, dat de tweede Henric Momme een broer met de voornaam Goosen had.

Werner noemt twee Gosen Momme. De eerste, die voorkomt in de Cleefse Ridderschap tussen 1408 en 1418, de andere (die Werner een oom laat zijn van de eerste), gemeld in 1390 en aanwezig bij een tocht van de hertog van Gelre naar Venlo, vermoedelijk rond 1402, 1405, getrouwd met Aleyd (genoemd in 1396).

Het lijkt mij vrij waarschijnlijk, dat deze vermeldingen betrekking hebben op slechts ťťn Goosen Momme, die dan geleefd heeft van 1370-1418, in 1390 in de hofhouding van Willem van Gulik, Hertog van Gelre, later in de hofhouding van Reynold van Gelre, ridder sinds 1408, overleden vlak na 1418. Hij zou een broer kunnen zijn geweest van eerder genoemde Henric Momme de Didam, maar wellicht ook diens vader. Omdat Henric Momme de Didam rond 1458 dood was, zal hij niet eerder geboren zijn 1390, is dan rond 1410 getrouwd. Goossen Momme, genoemd in 1390 is vermoedelijk een generatie ouder.

Voor de volledigheid noem ik nog de mogelijkheid, dat de eerst genoemde Henric Momme de Didam misschien wel geleefd heeft tot ca. 1475. Hij zou dan behoorlijk oud geworden zijn, minstens 80 jaar. In dat geval lopen de schattingen van de andere generaties natuurlijk wat anders. Dan zal Gosen Momme, die dan een kleinzoon is van Gosen Momme, geboren zijn rond 1420 en overleden na. 1488.

In mijn ogen is de meest waarschijnlijke stamreeks dus:


Gosen Momme, geboren ca. 1370, + ca. 1420, vanaf 1408 ridder in Cleefse Ridderschap
    |
Henric Momme uit Didam, geboren voor 1395, + ca. 1458, voor 1414 getrouwd
met NN. van Latem, dochter van de heer van Lathem,
    |
Henric Momme uit Didam, + ca. 1478, geschat geboren ca. 1410-1420
X NN.
    |
Gosen Momme, + 1488-1529, geschat geboren ca. 1450
 X NN.
    |...................................|
Henric Momme                Mechteld Momme

Tenslotte mag nog vermeld worden, dat er in 1431 nog een stuk bestaat, dat over het goed Holthusen gaat. Het schijnt mij toe, dat dit een andere lokatie betreft. In elk geval komt daarin een Otto Momm voor:

 

In Deventer leefden ook een flink aantal Momme. Ik heb toch ook maar geprobeerd wat meer te weten te komen over deze tak Momme van Keken, omdat in 1562 Jacob Momme daar met zijn vrouw Jutte woonde. Hoewel hij afkomstig was uit Cleve, is het best mogelijk, dat zijn voorouders afkomstig waren uit Deventer. Daarin speelt ook de voornaam Steven Momme mee, die verder uitsluitend in Deventer voorkomt. Maar het kan natuurlijk zijn, dat Jacob Momme tijdens zijn verblijf daar, in contact kwam met nazaten van Steven Mom. Er zijn mij intussen tenminste 3 Steven Momme bekend in Deventer, en eentje in Zwolle.

De eerste was Steven Mom de Keken, gildelid in 1369, genoemd met zijn broer Theoderic Momme de Keken, zonen van Henrick Momme de Keken, de jongere. Over hun leeftijd op dat moment is mij niets bekend, maar om gildelid te kunnen worden moest je tenminste 18 jaar oud zijn. Hun vader werd vermoedelijk in 1373 nog genoemd, de zoons zullen zeker zijn geboren voor 1350.

De volgende Steven Momme was Schepen van Deventer van 1409 tot zijn dood in 1443. Eind van dat jaar was hij dood, terwijl hij in april 1343 nog leefde. Deze Steven Momme zal geboren zijn omstreeks 1380.

De derde Steven Momme wordt vermeld in 1473 en 1474. Over hem is verder weinig bekend. En tenslotte wordt als vierde Steven Momme genoemd door Werner in 1568 als Burgemeester en Schepen van Zwolle.

Met name deze laatste vermelde Steven Mom zou gefungeerd kunnen hebben als naamsgever voor de rond 1580/90 geboren Steven Jacobszoon Momm uit Arnhem. Steven Mom uit Zwolle kreeg die functie zeker niet op erg jonge leeftijd. Die zal toch rond 40 jaar geweest zijn, en hij zal dus geleefd hebben in de periode 1530-1580.

Zwolle en Overijssel

Van de Schepen Steven Momme (de tweede hierboven) leefde van ca. 1380 tot 1443. Van zijn zoon Engelbert is bekend, dat hij in 1448 ook dood was. Deze overleed vermoedelijk in Olst, omdat hij daar twee keer genoemd wordt in verband met beleningen. Daaraan is te zien, dat er enige migratie is geweest van leden van het geslacht Momme vanuit Deventer, in de richting Zwolle.

In Zwolle leefde in 1418 Bernard Momme. Hij overleed rond 1445, en in 1448 zijn er enkele perikelen rond de afwikkeling van de erfenis onder zijn 6 kinderen Albert, Geert, Willem, Hillebrant, Trude en Wobbe Momme in 1448. Al deze kinderen zijn getrouwd in 1448, en hebben mogelijk kinderen.

Ook in Zwolle is er een stuk uit 1484, waarin Bette Momme, weduwe van Peter Huegenszoon met haar momber Evert Momme, een testament opmaakt in aanwezigheid van Henric Johanszoon, haar broer. Bette Momme en haar broer Henric zouden dan misschien kinderen zijn van Johan Momme.

In Mastebroek vinden we in 1385 en 1426 vermeldingen van Coep Momme. En in Vollenhove werd in 1492 Jacob Momme als burger ingeschreven. Hij had een zoon Johan Momme, die we terugvinden in Vollenhove tot ongeveer 1558. Waarschijnlijk een zoon van Johan Momme was Hants Momme, die vermoedelijk rond 1575 in Vollenhove overleed.

In Kampen vinden we ook Momme's:

Hans Momme getrouwd met Guede van Graes. Aan haar als weduwe van Hans Momme, met hare 4 zoons, wordt door de
stad Kampen verkocht 58 ggl. jaarl. rente, welke die stad jaarlijks van het Kerspel en de inwoners van Blankenham te vorderen heeft op MichaŽlisdag , 29 Oct. 1578 (Reg. en Besch. in het oud Archief der stad Kampen, V., 29).
Zij hebben de volgende 4 zoons :
1. Herman Momme, gemeld met zijne moeder te Kampen, 29 Oct. 1578.
2. Gerdt Momme, idem, 29 Oct. 1578; vermoedelijk dezelfde als Geert Momme, doet eed als Gildemeester van het St. Lucasgilde te Kampen, 5 Nov. 1591 (v. Doorninck en Nanninga Uitterdijk,, a. w., 11, 57).
3. Johan Momme, gemeld als boven, 29 Oct. 1578.
4. Hendrik Momme, idem, 29 Oct. 1578.

Vermoedelijk betreft dit dezelfde als Hantz Momme uit Vollenhove.
Hendrik Mom, meensman te Kampen, 1567, ob. 1569 (Arch. Geld. Toren).

Tenslotte wordt een Oetbert Momme genoemd in een schattingsregister in de omgeving van Hardenberg, terwijl vlak daarbij -Ane- het moerasgebied Mommeriete ligt.

 

Wapen van het geslacht Mumme
(Met dank aan Christian Mehl)

Naam: Mom
Bron: Heraldische databank
Wapen: In rood een dwarsbalk, geschaakt in drie rijen van zes vakken, van blauw en zilver.

Naam: Mom
Bron: Heraldische databank
Wapen: In rood een dwarsbalk, geschaakt in drie rijen van zeven vakken, van zilver en blauw.

Naam: Mom
Bron: Heraldische databank
Wapen: In rood een dwarsbalk, geschaakt in drie rijen van tien vakken, van zilver en blauw.

Naam: Mom
Bron: Heraldische databank
Wapen: In rood een dwarsbalk, geschaakt van blauw en zilver.

Familiewapen Van Harscamp
Wapen: In zilver een kruis, waarvan de vertikale armen blauw en de horizontale armen rood zijn, beide in het hart aangepunt.

 

http://members.brabant.chello.nl/~j.nikkels/gen/papier
http://moraal.port5.com/famhist/fa02003.htm