Sels

Christina Sophia Sels trouwde met Everhard Verhuel in 1698. Haar ouders waren Johan Sels en Anna Christina Muntz, die in 1658 trouwden in Zutphen. Anna Christina Muntz was een dochter van Johan Dietrich Muntz  en Christina Holtmann. Zij werd vermoedelijk rond 1640 in Duisburg geboren. Haar zuster Johanna Catharina Muntz werd daar in elk geval zeker geboren in 1637. Deze Johanna Sels trouwde met een iets oudere broer  -Peter- van Johan Sels.

Johan en Peter Sels waren zoons van Paulus Sels en Elisabeth van Apeldoorn. Uit dat huwelijk, dat werd gesloten in 1630 in Zutphen, werden minstens 12 kinderen geboren.:

1. Henderske  1631 + 1631
2. Henrica      1632 
3. Lucreta      1633  X Bartolomeus d'Orlot
4. Peter         1634  X Johanna Catharina Muntz
5. Johan        1636  X Anna Christina Muntz
6. Elisabeth    1638  X Johan van Stockem
7. Andries      1640  X Margaretha Barbara Mulders
8. Catharina   1642  X Johan Werner Muntz (z.v. Johan Dietrich Muntz)
9. Aeltie        1643
10. Willem     1645 
11. Gerrit      1646  X Margaretha Strockel
12. Arnold     1648  X Catharina Hoornkens

Er is een hoog gehalte aan huwelijken tussen Sels en Muntz in deze generatie. Ik noemde van hen al Peter en Johan. Peter was vaendrig ten tijde van zijn huwelijk:
Juli 1663 kwam Vaendrig Peter Sels met zijn vrouw met attest uit Amsterdam (lidmaten Zutphen). Johan Sels zag meer heil in een bestuursfunctie. We zien hem genoemd worden als Secretaris van Gedeputeerden van het Graafschap, burgemeester van Groenlo, gecomitteerde der Staten Generaal, schepen van Zutphen. Hij volgde zijn schoolopleiding in Duisburg, waar hij vermoedelijk ook in contact kwam met Johan Werner Muntz:

21. Johannes Wernerus Muntz, Duisburgensis, philosophiae stud., ann. 17. Ex classse prima promotus post examen autumnale et inscriptus 15 Octobris.
(http://www.uni duisburg.de/Institute/CollCart/matrikel/1652 55/1652.htm)

40. Johannes Sels, Zutphaniensis Gelrus, anno 1655 20 Decembris. Natus anno 1636 7 Decembris, venit proxime ex acad. Ultraiectina.
(http://www.uni duisburg.de/Institute/CollCart/matrikel/1655 59/001 1655/re chts.htm)

Na de dood van zijn vrouw omstreeks 1681 is Johan Sels kennelijk verreisd naar Oost-Indie, waar hij omstreeks 1697 is gestorven.

Paulus Sels deed dec 1628 belijdenis in Zutphen, en we zien hem ook genoemd als Secretaris van Gedeputeerden van het Graafschap. Paulus Sels was enig kind van Peter Sels uit zijn 3de huwelijk met Lutgertina Schoolwick, die we al eerder zagen als echtgenote van Quirijn Verhuel, die omstreeks 1602/1603 overleed. De weduwe Lutgertina hertrouwde in 1604 te Zutphen met Peter Sels, zelf weduwnaar van Elisabeth van Berenbroeck, een huwelijk dat denkelijk kinderloos was. We zien een vermedling in het Burgerboek van Zutphen anno 1596 van Pieter Sels. Hij werd benoemd tot Rentmeester Generaal der Geestelijke Goederen in Stad en Schependom Zutphen en was Secretaris van Gedeputeerden van het Graafschap van 1598 tot 1634. Rentmeester Petrus Sels deed belijdenis in dec. 1639 te Zuthpen.

 

 

Van Apeldoren

Elisabeth van Apeldoren trouwde in 1630 met Paulus Sels. Zij was dochter van Mr. Johan van Apeldoren en Henrica Kemeners, en werd gedoopt in Deventer in 1608. Ik heb mij nooit zo erg veel bezig gehouden met dit echtpaar uit tijdgebrek, maar omdat ik onlangs geprobeerd heb om wat meer over de familienaam Momm uit te zoeken, en daarvoor in het stadsarchief Deventer moest zijn, besloot ik om ook gegevens na te gaan zoeken van dit echtpaar.

Over de naam van Elisabeth's moeder is enige onduidelijkheid, omdat zij bij de doop in 1608 Hendrica Kemelers werd genoemd. Bij haar huwelijk in 1601 te Deventer heet zij echter Hendrica Kemmers, dochter van Gerrit Kemmers. Zij woonde aan de Brink in het huis 'de drie Pilaren". Haar moeder was denkelijk Elisabeth Manthen, die in een tweetal stukken voorkomt. Henrica Kemmers werd geboren in 1571 in Deventer als Henrica Kemtner. Haar moeder wordt slechts met haar voornaam Elisabeth genoemd. Henrica's jongere broer Warner werd in 1574 gedoopt als Warner Kemener.

 

 

We zien dat Johan van Apeldoren in dit stuk Meister wordt genoemd, secretaris van deze stad, weduwnaar van zalige Geertruit Arnts en dat zijn naam in eerste instantie wordt geschreven als Jan Appeldorn. In het onderschrift, mogelijk is dat het handschrift van Mr. Johan zelf, staat dan Johan van Appeldoren. In 1583 was Johan van Apeldoren 'in dienst' van Steven van Rhemen, die voor hem een getuigschrift schreef en hem aanbeval aan de gemeente Deventer. Dat heeft blijkbaar een positief effect gehad, want vanaf ca. 1585 zien we hem genoemd als Mr. Johan van Apeldoren, secretaris der stad Deventer. Gezien zijn maatschappelijke positie en de plaats waar hij woonde, is het niet verwonderlijk, dat ik gezocht heb of hij iets te maken heeft met het 'grote geslacht' van Apeldoren. Over dat geslacht schreef in 1958 in Bijdragen & Mededelingen Gelre de heer K. Mars een uitgebreid artikel. Daarin wijdt hij ook een korte notitie aan de onderhavige Mr. Johan van Apeldoren (blz. 177 voetnoot 3):

"Dit is misschien de juiste plaats om op te merken dat Johan van Apeldoren, die van 1584 tot 1610 voorkomt als secretaris van Deventer en wiens zegel in 1592 een zwaan vertoont (Bijdr. Gesch. Ov. 3 (1876) 317), waarschijnlijk niet tot het hier behandelde geslacht behoort. Is hij misschien „Mr. Jan van Apeldoren, schoelmeister", die blijkens het Burgerboek (Manuaal, p. 473; archief der gemeente Deventer) in maart 1576 burger van de stad Deventer werd en in het Doopboek in 1572 voorkomt als „lector 7ae classis"?"

Al veel eerder, in Navorscher 1877 pag. 184 schreef Anspuch een stukje over de namen Apeldoorn-Appeltern. Daarin noemt hij ook deze zelfde Johan van Apeldoorn, die met een zwaan zegelde. Hij noemt de zwaan gelijkend op een adelaar, die in het geslachtswapen van Apeldoorn wordt gebruikt.

Beide notities zijn 'kort door de bocht'. Een adelaar en een zwaan met elkaar vergelijken, is toch wat dubieus. Maar ook de notitie van Mars toont aan, dat hij daarin niet veel energie heeft gestoken, want de naam Mr. Jan van Apeldoren komt in het Renunciatieboek Deventer van die periode enige malen voor, in 1576 bijvoorbeeld. Deze was gehuwd met Bartha, en zij wordt weduwe genoemd in 1580. Dat echtpaar doopte nog in 1572 een dochter Catharina. Ik heb wel enige verbazing, waarom deze Mr. Jan van Apeldoren, schoelmeister, zich pas in 1576 inschreef als burger van Deventer, zoals Mars meedeelt. Is hij dan toch een ander? Want in de gedrukte lijst met burgers en inwoners van Deventer uit 1587 staat ook een vermelding van M(eester) Johan van Appeldorn, schoelmeister. Ik kan dat niet goed verklaren. Wel zag ik in deze periode nog een derde Jan van Apeldoren, die een paar keer wordt genoemd als paardeverkoper, en in 1587 als gewesen paardeverkoper. Van hem en zijn vrouw Sara staan ook enkele dopen genoemd, in 1576 van een zoon Rijckolt, en in 1578 van een zoon Berent van Apeldoren. Mogelijk trouwde die laatste in Deventer, want ik zag ook nog een doop in 1610 van Geertruicken van Apeldoren, dochter van Berent van Apeldoren en Engele. Ik heb dat niet verder nagezocht.

Gezien deze verwarrende gegevens vermoed ik, dat het nodig is om de stukken te lezen, waarin deze vermeldingen voorkomen. Dat is dan iets voor een volgend bezoek aan Deventer.

Nog wel aardig is het om te melden, dat in 1558 een huwelijk staat vermeld tussen:
Mr. Jan Schoelmeister X Jenneken van Lochem

Mr. Johan van Apeldoren, secr. was dus voor zijn huwelijk met Henrica Kemener al eerder gehuwd. Zijn eerste vrouw wordt ook genoemd Geertruit Arnts, en dat huwelijk is voor 1583 geweest, want dan worden zij samen al genoemd als echtelieden. In 1597 zijn zij samen erfgenamen van Sophia Geerlichs, de overleden weduwe van Hans van Onna (Unna). Zij erven daardoor een erf en huis aan de Assenstraat, gelegen tussen de kinderen van Jacob van Lith en de weduwe van Tielman Sonnenberg. In datzelfde stuk komt ook Peter Scholier voor, en dat is niet zo vreemd, omdat deze gehuwd was met Hermanna van Onna. Wel opvallend is het daarom, dat Johan van Apeldoren en Geertruit Arnts dat huis erven. Mogelijk is de reden daarvoor, dat Sophia Geerlichs familie was van één van beide erfgenamen.

Peter Scholier, waarschiinlijk om qeloofsredenen naar ons land uitgeweken, + Deventer 1623, (zie sententieboeken 12 Dec. 1623) koopt 18 Jan. 1568 het burgerrecht van Deventer, woont eerst in de Lange Bisschopstraat en later in ,,de twaalf Apostelen” aan de Brink, lakenverver, gemeensman voor de Polstr. 1603- 1607, 1621, burgemeester 1584-1586, 1591-1595, 1600-1601, 1607-1620. cameraar, gecomm. ten landdaqe, trouwt in Deventer a Nativ. Dmi 1568 Hermanna van Unna, wed. van Johan Pijll met wien zij te Deventer a festo Paschae 1562 gehuwd was, dr. van Hans van Unna en van Fije, wed. van Roelof ten Poll....

Hermanna van Onna trouwt in 1562 voor het eerst. Zij was dochter van Hans van Onna en Fye, zoals dit citaat uit Ned. Leeuw ons zegt. Deze Fye was dus Fye of Sophia Geerlichs, van wie Johan van Apeldoren en Geertruit Arnds in 1597 erven. Omdat Hermanna van Onna al in 1562 trouwde met Johan Pyll, zal zij wel geboren zijn voor 1546, en dan zal Sophia Geerlichs niet haar moeder zijn geweest, zoals dit stuk stelt, want in Deventer trouwen in 1542 Johan van Onna en Engele Jansdr., zodat het eerder zo is, dat Hermanna uit dat huwelijk is voortgekomen.

Dit verklaart mogelijk ook, waarom Hermanna van Onna geen erfgenaam is van Sophia Geerlichs.

Enig zoeken in de Renunciatieboeken van Deventer leert ons wel, dat K. Mars in zijn artikel over het geslacht van Apeldoren, een aantal vermeldingen 'van Apeldoren' niet erg heeft onderzocht. Zo was er in Deventer een doop van Swijrs van Apeldoren, zoon van Johan van Apeldoorn in 1575. Dat zou toch op zijn minst door hem gemeld mogen zijn, mede omdat de voornaam Sweder bij de familie van Apeldoren in die tijd best actueel was. Ook wordt er gesproken over een zoon Johan van Sweder van Apeldoren uit diens 1ste huwelijk met een dienstmaagd. Die zoon Johan was getrouwd met Hille Noordinck. Dat huwelijk zou kinderloos gebeleven zijn.

Ook maakt Mars melding van misschien een zoon Johan van Apeldoren uit Sweder's tweede huwelijk met Seyntje Gabels, samen met een zuster Elisabeth, en hij meldt daarover:

"Bovendien noemt Van Spaen nog een zoon Johan en een dochter Elisabeth, die in 1581 voorkomen en wier beider nalatenschap in februari 1592 verdeeld wordt tussen Sweders nog levende kinderen 4); deze Elisabeth komt in oktober 1588 voor als vrouw van Paul van Arnhem, maar zij is nog in hetzelfde jaar gestorven en te Harderwijk begraven, waarna haar man in 1591 hertrouwde 5)..."
4) Invent. huisarch. Ruurlo n. 273 A.
5) Reg. Leenaktenb. Vel., 128 en 129 n.; Van Spaen-Van Rhemen, a.w., f. i4iv; het meegedeelde in Bijdr. en Meded. Gelre 50 (1950) 179 doet twijfel rijzen of zij wel een Van Apeldoren was.

Maar omdat Mars twijfelt, of Elisabeth uit het geslacht van Apeltern stamt, neemt hij haar niet op, maar vreemd genoeg neemt hij Johan wel op in zijn tabel op pag. 175. Op zijn minst merkwaardig, want hij noemt zelf, dat hun beider nalatenschap in februari 1592 verdeeld wordt tussen de nog levende kinderen van Sweder van Apeldoren.


Vervolgens behandelt Mars dan Peter van Apeldoren, die op den Poll woonde
, en dat valt toch enigszins op in het geheel van dit betoog, omdat immers Sophia Geerlichs weduwe wordt genoemd van Roelof ten Poll. Daarmee wil ik overigens niet suggereren, dat deze Roelof ten Poll ook maar iets van doen had met het geslacht van Apeldoren, want de naam Roelof is daarin volledig onbekend.

Alles bij elkaar is wél de conclusie gerechtvaardigd, dat de opmerking, die Mars maakt over Mr. Johan van Apeldoren, secretaris der stad Deventer, niet gebaseerd is op diepgaand onderzoek van hem, maar eerder op diens zegel met daarop een zwaan afgebeeld. Mars noemt ook niet de aanwezigheid in Deventer van Geerlich (van Apeldoren), wiens zoon Henrick van Apeldoren al voor 1554 was overleden, noch bespreekt hij Evert (van Apeldoren) vader van Reynier en Arnd van Apeldoren, van wie de eerste woonde in de Norenburgstraat.

Wat betreft deze laatste drie vemeldingen, Geerlich van Apeldoorn, Reynier en Arnd van Apeldoorn, is het misschien de moeite waard of die iets te maken hebben met Sophia Geerlichs en Geertruyd Arnts.