Van Heusden (onder constructie)

Een interessante persoon is genealogisch gezien Ridder Arnold de Slusa, ook wel Arnold van der Sluise, genoemd. Hij overleed waarschijnlijk op 28 november 1296, maar daar valt nog wel wat over te zeggen. Van hem is een zegel bekend uit 1294, afgebeeld in Nederlandse Leeuw:

De afbeeldingen zijn niet erg duidelijk, maar de linker vertoont de kenmerken van het van Heusden wapen. Met enig turen is het rad met 6 spaken wel te zien. De oorkonde, waaraan dat zegel is gehangen, staat ernaast. Het bevat de bekendmaking door Theoderic, Heer van Moers, dat hij beleend is door Graaf Theoderic van Kleve met het slot en de stad Moers, behoudens enkele uitzonderingen, welke oorkonde is opgesteld in aanwezigheid van de edele heren Johan, Heer van Kuyc, Johannes Heer van Heusden, Fredericus, onze broer, Johannes de Hesebeen, Arnold de Sluza en Wernerus de Lynyppe, ridders, en heer Swederus de Alpen en heer Henricus de Wolfcula.

Er zijn in die periode wel meer oorkondes waarin Johan Heer van Heusden voorkomt, vlak daarop gevolgd door Heer Arnold de Slusa, en het ligt voor de hand om een familieband te veronderstellen. Als we het in deze periode hebben over Johan, Heer van Heusden, dan bedoel ik Johan III van Heusden, zoon van Johan II, Heer van Heusden, die in 1270 in Keulen werd omgebracht. Hij was een generatiegenoot van Ridder Arnold de Slusa, en beiden waren ook actief in de slag bij Woerringen in 1288.

Coldeweij in zijn uitstekende artikel over Arnold de Slusa in Nederlandse Leeuw 1967 doet ons daar aan de hand, dat Arnold de Slusa waarschijnlijk een neef was van Johan III Heer van Heusden, en ik ben geneigd hem daarin te volgen, zelfs dat hij inderdaad een zoon was van Henricus van Heusden.

Er bestaat een aardig artikeltje, handelend over de aanleg van een dam in de Oude Maas, wat een wijziging veroorzaakte van de stroomrichting, en geleid heeft tot de verplaatsing van (Oud-) Heusden naar een wat hogere plek aan de nieuwe Maas.

Arnold van Heusden zou dan vernoemd zijn naar zijn bezit bij de Sluis in de Maas, en voortaan daarnaar genoemd zijn: Arnold de Slusa. Het is een aardige verklaring voor zijn naamsgeving. Ongenoemd door Coldeweij is dan toch Seger van der Sluise, die door Bchel wordt beschreven, en die in 1279 al dood was, en die de tweede Landscommandeur was, en die rond 1266 benoemd zal zijn, na het overlijden van de eerste Landscommandeur. Om in die functie benoemd te kunnen worden, moest men toch wel de leeftijd van 25 jaar bereikt hebben, zodat we mogen aannemen, dat Seger van der Sluise geboren is voor 1240. Aan zijn zegel kunnen we nog eens zien, dat hij zegelde met het van Heusden wapen. Het is heel goed mogelijk, dat hij een (oudere?) broer was van Ridder Arnold de Slusa.

In verband hiermee mogen we ook wat extra aandacht geven aan de korte mededeling van Coldeweij in zijn artikel in NL 1967. Daar immers schrijft hij:

NL 1967 pag. 373
Niet onvermeld mag blijven, dat Arnold (Van Der Sluse) een zuster Jutta had, die 7 september 1294 wordt vermeld. Zij was de echtgenote van Arnold heer van Wachtendonk *).

*) R.A. Gelderland. Archief Doornenburg, Inv. no. 194, regest 7.
Vidimus d.d. 23 juli 1322 van een charter van 7 september 1294.
Vriendelijke mededeling van de heer Vermeulen te Halsteren.

Daarop wil ik hier nog even wat dieper ingaan.

Oidtman, Domsta: Merode, Strange:Genealogie Binsfeld-Wachtendonck, Beitr. I, S. 42, Wilhelm Kisky: Rhein. Wappenlexikon,: Rhein. Adel I vermelden:

Arnold v. Wachtendonck (1295-1305) X Odilia Herrin v. Horne


Hm... Zit daar een discrepantie tussen? Helaas zijn de bronnen, die hier genoemd worden, voor mij niet toegankelijk, zodat ik niet kan nagaan, op welke gronden men komt tot Odilia, (erf)vrouwe van Horne. Maar belangwekkend genoeg om daar nog nader onderzoek naar te doen. Vooralsnog moeten we het dus doen met enige onduidelijkheid. Maar minder onduidelijk is een acte uit 1305:




In dit stuk, dat ongetwijfeld van dezelfde Arnold Heer van Wachtendonck afkomstig is, als degene die genoemd wordt in 1294, worden zijn zonen genoemd, in deze volgorde (van leeftijd?): Henricus, Arnoldus, Sweder en Johannes, en gezien hun vermeldingen zullen zij wel geboren zijn voor 1295. Dit zou -op grond van het stuk uit 1294- betekenen, dat de oudste zoon Henricus misschien wel eens vernoemd kan zijn naar Jutte's vader (iets dat op zichzelf wel opvallend genoemd mag worden, want de oudste zoon werd meestal vernoemd naar de vaderlijke grootvader). Maar Arnold's vader was met vrij grote zekerheid gn Henricus van Wachtendonck. Vermoedelijk was hij een zoon van f Godefridus f Sweder van Wachtendonck, ridders en broers, vermeld in een acte uit 1249, kleinzoon van Arnold van Wachtendonck, vermeld in 1224 en 1230, achterkleinzoon van Godefridus van Wachtendonck, getuige bij het huwelijk in 1206 van Gerard, zoon van de Graaf van Gelre, met Margaretha, dochter van Hertog Hendrik van Brabant.

Ik ben geen groot voorstander van de 'als-dan' hypothese, maar ik kom er hier niet onderuit: als de vrouw van Arnold van Wachtendonck inderdaad Jutta heette, wie is dan Odilia? Wordt zij werkelijk met name zo genoemd, of is zij een veronderstelde van Horne? Als dat zo is, dan is haar naam, Odilia, niet zo vreemd, want de voornamen Odilia en Jutta zijn nauw aan elkaar verwant (zo is mij meermalen gebleken in stukken, weliswaar uit latere tijden). In elk geval lijkt het erop, dat we Jutta van Heusden de moeder mogen noemen van de zonen van Arnold van Wachtendonck, en dat zou dan kunnen betekenen, dat hun zoon Henricus vernoemd werd naar Jutta's vader, Henric van Heusden, jongere broer van Johan II, Heer van Heusden.

Daarom de prangende vraag: wie heeft toegang tot de bovengenoemde bronnen:
Oidtman, Domsta: Merode, Strange:Genealogie Binsfeld-Wachtendonck, Beitr. I, S. 42, Wilhelm Kisky: Rhein. Wappenlexikon,: Rhein. Adel I
en is in staat om daar eens in te kijken naar de vermelding betreffende Odilia, Herrin de Horne?

Arnold de Slusa kreeg zelf geen zoons, zo wordt algemeen aangenomen. Als zijn dochters uit het huwelijk met Agnes van de Lecke, wordfen slechts dochters genoemd: Jutta, Johanna, Elisabeth, Beatrix, Arnoldina en Agnes.

Coldeweij noemt Arnold de Slusa de enige met die naam, maar onvermeld mogen toch niet blijven:

Berkelbach:
no. 606:   Henricus de Slusis genoemd als Keulse notaris op 11 juni 1324
no. 1077: de kannunik van St. Marie, genaamd Arnold de Sluza op 14 maart 1333.

Dit alles zijn misschien maar kleine dingetjes, maar ze lijken toch enigszins de stelling te ondersteunen, dat Arnold de Slusa, een zoon was van Henricus van Heusden, broer van Jan II van Heusden.

Jan II Heer van Heusden